Voorbeelden van buitenschoolse opvang in het speciaal basisonderwijs

Sardes & CED, september 2007

 

Hoe werkt de buitenschoolse opvang (BSO) voor kinderen met een beperking in de praktijk? Hier vindt u verschillende voorbeelden: geïntegreerde opvang, aparte opvang, goedgelukte opvang en opvang met knelpunten, in grote en kleine plaatsen. Het aanbod van buitenschoolse opvang voor kinderen in het speciaal onderwijs (SO) en speciaal basisonderwijs (SBO) is niet echt groot, maar wel zeer divers. Voor deze scholen is geen sprake van een verplichting met buitenschoolse opvang. Deze voorbeelden zijn bedoeld om de initiatieven op dit terrein verder te verspreiden.

 

Er zijn in Nederland allerlei initiatieven om BSO voor leerlingen uit het SO en SBO te regelen. De meeste initiatieven zijn van recente datum. Voor die tijd gingen leerlingen uit SBO en SO al wel naar de reguliere BSO. Toch blijkt uit de praktijk dat die reguliere BSO, als er geen speciale aanpassingen worden gedaan voor leerlingen met een beperking, vaak niet geschikt is voor deze leerlingen.

 

Er zijn verschillende modellen gangbaar:

• De speciale BSO gekoppeld aan de school. Deze BSO's zijn meestal speciaal aangepast aan de leerlingen van de betreffende school. Zo is er gespecialiseerd personeel aanwezig, zijn de groepen klein en zijn de ruimte en het activiteitenprogramma aangepast aan het type kind dat er opvang krijgt. Sommige van deze opvanglocaties vinden integratie wel van belang en staan dan ook in principe open voor kinderen uit het reguliere onderwijs. Maar behalve een enkel zusje of broertje is deze opvang weinig populair onder ouders van kinderen uit het regulier onderwijs. De opvang is vaak ook een stuk duurder dan gewone opvang.
• BSO Plus-locaties: al of niet in de nabijheid van een school voor S(B)O. Deze locaties staan vaak open voor zowel S(B)O-leerlingen als leerlingen uit het reguliere onderwijs. De wijze waarop deze BSO Plus-locaties georganiseerd zijn en de locatie hangt vaak samen met de vraag. In sommige gevallen is het de BSO zelf die constateert dat bepaalde leerlingen in een groep van normale omvang niet floreren. Zij creëren dan een speciale groep voor kinderen met een beperking. Vaak verwijzen ze de 'zittende' kinderen met een beperking uit verschillende vestigingen door naar hun nieuwe groep.
• Reguliere BSO's. Vaak gaat het dan om een beperkt aantal plaatsen. Het gaat meestal om kinderen die in de groep kunnen functioneren, wat betekent dat kinderen met ernstige gedragsstoornissen niet welkom zijn.

 

Alle bestaande vormen van BSO voor kinderen uit SO en SBO hebben voor- en nadelen. Voor sommige kinderen is geïntegreerde (reguliere) BSO prima. Zij hebben soms weinig extra begeleiding nodig en kunnen goed spelen met kinderen uit het reguliere onderwijs. Andere kinderen vragen heel veel aandacht of zijn juist teruggetrokken waardoor geïntegreerde opvang minder geschikt is. Speciale opvang in een kleinere groep en met speciale begeleiding is dan beter. Het is belangrijk dat beide soorten opvang bestaan, want de passende vorm van BSO is afhankelijk van het individuele kind.

 

Opvallend aan de voorbeelden is dat het om relatief kleinschalige initiatieven gaat. De kinderen vragen een goede intake en begeleidingsprocedure. Vaak hebben de leidsters een HBO-opleiding. De kosten variëren nogal, net als de mogelijkheden om de kinderen te halen brengen: soms zijn er busjes, soms halen en brengen de ouders de kinderen zelf. Ook is er nog variatie in de leidster:kind ratio, maar dit is ook afhankelijk van de aandacht die de kinderen vragen. Bij geïntegreerde opvang vraagt de interactie tussen de verschillende leerlingen extra aandacht. Er zijn ook aandachtspunten op het gebied van de ruimte die de kinderen geboden wordt: kinderen die hun energie kwijt moeten hebben de ruimte nodig.

 

Zes locaties voor buitenschoolse opvang zijn iets ruimer beschreven. Er is gesproken met leidsters, coördinatoren, directeuren en eventueel ook ouders. Vervolgens zijn er zes kortere beschrijvingen op basis van documentatie en telefonische gesprekken. Tot slot is ook een voorbeeld gegeven van BSO voor het speciaal onderwijs in Oostenrijk.

 

Overzicht van de locaties:

• BSO De Kienderhoek in Wolvega
• BSO Plus de Bikkels in Haarlem
• BSO De Poolster in Groningen
• BSO Myosotis De Sterren in Rotterdam
• BSO+ De Goudmijn van BijdeHand Kinderopvang in Rotterdam
• NSO in de St. Liduinaschool voor SO/VSO/MG ZMLK in Breda

 

Kortere beschrijvingen:

• Bij de hand - gastouderbureau in Epe
• Kober - BSO Plus project in Breda
• BSO Colorkids in Rotterdam 
• BSO Rolykids in Rotterdam
• BSO De Wereldplek in Rijswijk
• BSO De Kluts in Nieuw Roden
• Voorbeeld Oostenrijk

 

Deze voorbeelden die hier zijn beschreven zijn bedoeld als goede voorbeelden, zodat anderen daarvan kunnen leren. De opbouw van de voorbeelden is zo veel mogelijk: een beschrijving van de opvang, praktische uitwerking en reflecties.